حقوق بین الملل محیط زیست

رابطه بشر با محیط­ زیست از منظر و نگاه­های متفاوتی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. بسیاری از حقوقدانان درباره این­که اساساً این رابطه از منظر حقوقی قابل بررسی است یا خیر، اختلاف ­نظر دارند و حتی برخی تا آنجا پیش می­روند که از حقوق بین­ الملل محیط­زیست به­ عنوان اخلاق بین­ المللی یاد می­کنند.^[1] لیکن با نگاهی به نحوه شکل­ گیری و توسعه حقوق بین ­الملل محیط­زیست در چهار دهه اخیر، روشن می­شود که این رشته به­ عنوان یکی از شاخه­ های حقوق بین­ الملل عمومی، توانسته است در بردارنده اصول و قواعد مهمی برای مدیریت، حفاظت و حمایت از محیط­ زیست  کره زمین باشد. ایجاد قواعد الزام ­آور^[2] از قبیل انعقاد بیش از هزار معاهده دو و چند جانبه، تدوین عرف بین ­الملل، رویه ­های قضایی بین ­المللی و… همچنین توسعه قواعد غیر­الزام­ آور^[3] از قبیل: بیانیه­ ها، قطعنامه ­ها، توصیه­ ها و… حکایت از ظهور و تعالی این رشته حقوقی به­ عنوان یکی از رشته­ های حقوقی معتبر دارد

حقوق بین­ الملل محیط­زیست با رهیافتی میان رشته­ ای و یا چند رشته ­ای توانسته است تا حد زیادی رابطه از هم گسیخته علم و حقوق را به هم نزدیک کند و متخصصان محیط­زیست را در کنار حقوقدانان بنشاند. از آن­جا­که محیط­زیست مرز ندارد و همه بشریت سوار بر یک کشتی واحد به نام کره زمین می­باشند، هرگونه صدمه و آسیب به این کشتی سبب نابودی و اضمحلال کل جامعه بشریت می­گردد، لذا راه ­حل­های مدیریت، حفاظت و حمایت محیط­زیست باید با همکاری بین ­المللی اعم­از دولتی و غیر­دولتی صورت گیرد

این رشته نوظهور در حقوق بین­ الملل توانسته است قواعد غیر­الزام­ آور را که در حقوق بین­ الملل کلاسیک جایگاهی نداشت، در خدمت توسعه و گسترش خود بگیرد و نشان دهد كه چگونه می­توان این ابزارهای غیر­الزام­ آور را به اصول حقوق مدون و قابل استناد تبدیل کرد

حقوق بین ­الملل محیط­زیست با ایجاد مکانیسم­ هایی برای همکاری بین­ المللی مستمر و دائمی میان دولت­ها که بسیاری از آن­ها از دل معاهدات بین­ المللی جوشیده، نشان داده است که چگونه می­توان تخریب فرامرزی محیط­زیست را که صلح و امنیت بین­ المللی را تهدید مي­کند، تبدیل به فرصت برای همگرایی بین­ المللی نماید

در سایه توسعه و گسترش این رشته حقوقی، حق بر محیط­زیست سالم، میراث مشترک بشر، حقوق نسل­های آینده، حق بر توسعه و مفهوم توسعه­ پایدار به­ عنوان مصادیق حقوق بشر زیست­ محیطی تبلور یافت و به­ عنوان هنجارهای حقوقی ملی^[4] و بین­ المللی قرار گرفت و آراء و رویه­ های قضایی بین­ المللی آن­را به رسمیت شناخت.^[5]

دغدغه­ های حفاظت محیط­زیست، نزاع پیشین کشورهای استعمارگر- مستعمره را در لباس رقابت کشورهای توسعه­ یافته و درحال توسعه برملا ساخت و نشان داد که همواره میل به استعمارگرایی دست­کم با شیوه ­های نوین و جدیدش در روابط بین­ الملل، حاکم است. اجلاس کپنهاک 2011 مصداق عینی ظهور این واقعیت در حقوق بین­الملل محیط­ زیست بود

از این­رو، کتاب حقوق بین الملل محیط زیست دکتر پورهاشمی که بیشتر برای دانشجویان و دانش ­پژوهان حقوق محیط­زیست تدوین گردیده، تلاش دارد تا بر اساس سرفصل دروس حقوق بین ­الملل محیط­زیست در مقاطع کارشناسی ­ارشد و دکتری مدیریت و حقوق محیط­زیست­، مهندسی منابع­ طبیعی، محیط­زیست و شیلات در مقاطع کارشناسی، کارشناسی­ ارشد و دکتری، حقوق بین­ الملل عمومی در مقاطع مختلف و سایر رشته­ های مرتبط دانشگاه­ های ایران و برخی کشورها، کلیاتی از این رشته را بیان نماید و بنا ندارد تمام موضوعات مرتبط با این رشته حقوقی را اشاره كند. برای تهیه کتاب به این لینک مراجعه فرمایید : نشر دادگستر

[1]R. Wolfrum, International Environmetal Law, The Hague Academy of International Law, 1999, P. 25.

[2]Hard Law

[3]Soft Law

[4] سید­عباس پورهاشمی و همکاران، مجموعه قوانین و مقررات حقوق شهروندی، تهران: معاونت حقوقی ریاست جمهوری، 1389.

[5]J-M.Gillroy­, Adjudication Norms, Dispute Settlement Regimes and International Tribunals: The Status of Environmental Sustainability in International Jurisprudence, Stanford Journal of International Law, 2006, N42, P. 1–52. B. Kwiatkowska, The contribution of the International Court of Justice to the Development of the Law of the Sea and Environmental Law, 8­(1) Review of European Community & International Environmental Law, 1999, P.­10–15.